Waterlands Archief - centrum voor regionaal historisch onderzoek

Landsmeer

De huidige gemeente Landsmeer ontstond in 1991 en bestaat uit de volgende kernen: Landsmeer, Den Ilp en Purmerland. Het gebied waar de gemeente gelegen is heeft een landelijk karakter. Het grenst aan het recreatiegebied Twiske en het waterrijke natuurgebied Ilperveld. 

Landsmeer ontstond De gemeente Landsmeer in 1865als ontginningsnederzetting in het veen, langs het meer de Breek. Het wordt voor het eerst genoemd in een document uit 1326 als Lantsmaer, maar vermoedelijk bestond het toen al lang. Het dorp groeide in de loop der eeuwen uit tot een lang lintdorp langs de wegsloot, waar men vooral leefde van het boerenbedrijf.

Eeuwenlang (van 1619 tot 1811) maakt Landsmeer deel uit van de Unie van Waterland. In dit samenwerkingsverband streden zes Waterlandse dorpen (Landsmeer, Broek in Waterland, Zuiderwoude, Ransdorp, Zunderdorp en Schellingwoude) samen tegen het altijd dreigende water. Bovendien bewaakten ze samen de eigen rechten
en privileges tegenover de machtige grafelijke Baljuw in de stad Monnickendam.
Met de aanleg van het Noordhollands Kanaal in 1824 werd de gemeente Landsmeer feitelijk doormidden gesneden: aan de westzijde Landsmeer, aan de oostzijde Watergang. In de tweede helft van de 19e eeuw werd in Landsmeer de eier- en kippenhandel steeds belangrijker. In het dorp verrezen talloze eierpakhuizen; in 1895 werkte ruim driekwart van de beroepsbevolking in de eierhandel.

Ansicht uit Landsmeer, datum onbekendNa de tweede wereldoorlog deed de nabijheid van Amsterdam zich steeds meer voelen: met de bouw van een woonwijk voor de Amsterdamse scheepswerven werd Landsmeer een forensendorp. In 1966 ging het zuidelijk deel van Landsmeer over naam de gemeente Amsterdam. Bij de gemeentelijke herindeling van 1991 werden Den Ilp en Purmerland toegevoegd aan Landsmeer, en ging Watergang over naar de gemeente Waterland. Hiermee was werd het Noordhollands Kanaal, dat al die tijd al een geografische grens gevormd had, ook de bestuurlijke grens in het gebied.

Den Ilp is een landelijk lintdorp, gelegen ten noorden van het dorp Landsmeer. Het hoorde bij de gemeente Ilpendam, tot die in 1991 werd opgeheven. Beroemd geworden door de kunstenaar Anton Heyboer, die hier met zijn vijf 'bruiden' woonde en werkte.

Purmerland is ook zo'n landelijk lintdorp, gelegen ten noorden van Den Ilp; feitelijk liggen de drie dorpen van noord naar zuid aan een lang lint geregen. Ook Purmerland hoorde bij de gemeente Ilpendam, tot die in 1991 werd opgeheven.

Terug naar de kaart                                                                                              Klik op de afbeeldingen om te vergroten