Waterlands Archief - centrum voor regionaal historisch onderzoek

Jisp

Jisp, in oude documenten ook gespeld als o.a. Gispe/Gyspe, ontstond vermoedelijk in de 11e eeuw langs een veenriviertje met die naam. De naam kan in verband worden gebracht met snel stromend, schuimend water. De eerste bewoners waren boeren en vissers.
In de 12e en 13e eeuw ging vermoedelijk een groot deel van het dorp en de bijbehorende landerijen verloren doordat het binnenwater steeds meer land afsloeg en het meer de Wijde Wormer ontstond. Al dat water gaf ook mogelijkheden: al gauw ontstonden er in Jisp scheepswerven en bijbehorende bedrijven als smederijen en zeilmakerijen. Ook onstonden er meelmolens voor het bakken van scheepsbeschuit. Vissersschepen trokken de Noordzee op voor haring, koopvaarders voeren naar het Oostzeegebied en Skandinavië. Begin 13e eeuw, toen Amsterdam nog 'groot' moest worden, was Jisp de belangrijkste plaats in de wijde omgeving. 
In de 17e eeuw begonnen Jispers in de walvisvaart. De schepen vertrokken in het voorjaar en keerden in de herfst terug met vaten vol walvisspek. In traanovens in en rond het dorp werd daar traan uit gewonnen. Deze dierlijke olie was belangrijk voor verlichting en werd gebruikt als smeermiddel in de opkomende (huis)industrie. De stank was penetrant, maar de opbrengst hoog: Jisp werd een zeer welvarend dorp. Dit is nog te zien aan het prachtige raadhuis uit 1650.
In de 18e eeuw trad verval in; veel bewoners trokken weg, huizen en bedrijven kwamen leeg te staan om later te worden afgebroken. Wat overbleef was het boerenbedrijf: de overgebleven Jispers waren voornamelijk (melk)veeboeren.

Jisp is lang een zelfstandig dorp geweest. Alleen tussen 1518 en 1611 zijn Jisp en Wormer samen bestuurd. Het buurtschap Spijkerboor heeft altijd bij Jisp gehoord.
In 1991 is de gemeente Jisp opgegaan in de fusiegemeente Wormerland.

De gemeente Jisp in 1866  Dorpsstraat met raadhuis, datum onbekend 

 Terug naar Wormerland                                                                                                                                          Klik op de afbeeldingen om te vergroten