Waterlands Archief - centrum voor regionaal historisch onderzoek

Wormer

Wormer is waarschijnlijk een van de oudste dorpen uit de Zaanstreek. Sommigen zijn van mening dat de vermelding uueromeri in een 9e eeuws manuscript Wormer betreft. In ieder geval was er in de 11e eeuw sprake van bewoning bij het meer de Wijde Wormer; in 1063 wordt in een lijst van de abdij van Egmond de plaats Weremere genoemd. De oudste woningen werden vermoedelijk weggeslagen door de zich uitbreidende Wijde Wormer; het dorp breidde zich in westelijke richting uit in de vorm van lintbebouwing. Het was aanvankelijk een dorp van binnenvissers. 

Toen stormvloeden in de 12e en 13e eeuw open verbindingen naar de Zuiderzee forceerden, gingen de Wormers zich bezig houden met de haringvangst op Zuiderzee en Noordzee. Ook was er sprake van scheepsbouw. Echt welvarend werd het dorp in de 17e eeuw toen men zich ging toeleggen op het bakken van scheepsbeschuit voor de groeiende koop- en walvisvaart. Er waren op een bepaald moment tegen de 150 beschuitbakkers actief in het dorp, waarvan een deel dagelijks naar Amsterdam trok om hun waren te verkopen. Verder telde Wormer een zeer groot aantal molens; op het hoogtepunt waren het er 59. Het waren voornamelijk oliemolens, maar ook meelmolens, verfmolens en houtzaagmolens. Deze bedrijven maakten deel uit van de vroege industrialisatie van de Zaanstreek.
Aan het eind van de 17e eeuw viel de teruggang in, het dorp verarmde. Veel bedrijven trokken weg, en er ontstond werkloosheid. Het boerenbedrijf restte als voornaamste middel van bestaan.
Aan het eind van de 19e eeuw nam de industriële bedrijvigheid aan de Zaan weer toe; met name de Van Gelder papierfabriek bood veel werkgelegenheid in het dorp. Een deel van het dorp bleef echter op het boerenbedrijf gericht.

Wormer is steeds een zelfstandig dorp geweest, behalve de periode 1518 tot 1611, toen Wormer en Jisp gezamelijk bestuurd werden. In 1991 werd de gemeente Wormer opgeheven toen de fusie met Jisp en Wijdewormer tot stand kwam.

De gemeente Wormer in 1869  Fabrieken aan de Zaan, rond 1900

Terug naar Wormerland                                                                                                                         Klik op de afbeeldingen om te vergroten