Waterlands Archief - centrum voor regionaal historisch onderzoek

Kroniek van Waterland December

(1 december is een zondag)

2 december 1611: De samenvoeging van Jisp en Wormer uit 1518 wordt opgeheven. Vanaf deze datum betaalt Jisp zelfstandig belasting aan de ‘Comptorie van Kennemerlandt’. Jisp bestond in die tijd uit verschillende buurten waaronder het Weiver, het Oostend en het Molenpad. Nog steeds bekende namen in Jisp.
Bron: H.P. Moelker, Het dorp aan de rivier de Ghyspe, Waterlands Archief.

Jongens in de Marker haven3 december 1901: Opening van de Visserijschool op Marken. Bedoeld voor jongens die op de Noordzee visserij wilden aanmonsteren. Om hen vertrouwd te maken met de haringvangst op de Noordzee. Want dat vergde andere vaardigheden dan de voor Markers zo vertrouwde visserij op de Zuiderzee.
Bron: G.J. Schutte en J.B. Weitkamp, Marken, Waterlands Archief.

4 december 1933: IJs op de Gouwzee door de plotseling ingevallen vorst. De veerboot uit Marken kon daardoor Monnickendam niet meer bereiken en zette zijn passagiers bij Katwoude aan wal. Later die ochtend kwam de terugkerende veerboot geheel vast te zitten in het ijs. 
Bron: Schuitemakers Purmerender Courant, Waterlands Archief.

5 december 1923: Sint Nicolaas en zijn knecht bezoeken Monnickendam. ’s Morgens en ’s middags stonden bezoeken
aan de beide Bewaarscholen op het programma met aansluitend een rijtoer op het paard door de stad. ’s Avonds kon er niet alleen worden gedanst maar organiseerden de verschillende bakkerijen ringgooien.
Bron: De Waterlander, Waterlands Archief.

6 december 1612: De eerste stap naar drooglegging van het Purmermeer werd gezet door de  octrooiaanvraag door Dierck van Os, Arent ten Grothuys en de burgemeesters van Edam en Monnickendam. Diverse steden, dorpen en instanties protesteerden. Uiteindelijk nam de drooglegging in 1618 een aanvang.
Bron: Piet Huurdeman, Drie en halve eeuw ‘De Purmer’, Waterlands Archief.

7 december 1918: Voor een stampvolle zaal in Landsmeer draagt dominee Schermerhorn uit Nieuwe Niedorp zijn toneelstuk ‘Ondergang’ voor. De antimilitaristische strekking van het stuk sloot goed aan bij de tijdgeest. Die was, zo vlak na het einde van de Eerste Wereldoorlog, sterk pacifistisch.
Bron: Purmerender Courant, Waterlands Archief.

(8 december is een zondag) 

9 december 1907: Openbare vergadering van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VvVk) in het Heerenlogement te Purmerend. De bekende feministe Aletta Jacobs betoogde dat kiesrecht er ook voor vrouwen moest komen. Al op de vergadering werd besloten tot oprichting van een Purmerendse afdeling van de VvVk.
Bron:  Jack Otsen, Catharina Geerke, in: Purmerend in vijftig portretten, Waterlands Archief.

10 december 1938: Bij Bakker Groot in de Purmer kon worden gesmakt om banketletters, harten en hammen. Het smakken (een dobbelspel) was een echte decembertraditie. In Purmerend bijvoorbeeld organiseerde bakker Noorda regelmatig smakavonden met prijzen als taaitaai, Hoornse broeder (rond krentenbrood met suikervulling) en boterspeculaas.
Bron: diverse regionale kranten, Waterlands Archief.

11 december 1931: Commissaris van de Koningin Roëll sluit met overhalen van een schakel  Marken aan op het Noord-Hollandse elektriciteitsnet. Tegelijk kreeg Marken ook  waterleiding al bleven veel Markers nog lange tijd de voorkeur geven aan het zachtere water uit de regenbakken.  
Bron: G.J. Schutte en J.B. Weitkamp, Marken, Waterlands Archief.

12 december 1936: Openbare uitvoering van een gymnastiek- en sportrevue door de sociaal-democratische Nederlandsche Arbeiders Sport Bond te Beets. Op zaterdagavond in de zaal van de heer M. Homan. Met bal na. Kaartjes in de voorverkoop voor 35 cent. Aan de zaal 45 cent en kinderen t/m 14 jaar 20 cent. 
Bron: De Drie Meren, Waterlands Archief.

13 december 1973: Overlijden van Volendams grootste voetballer ooit: Dick Tol, oftewel De Knoest (1934-1973). Mede dankzij hem speelde Volendam eind jaren ’50 en begin jaren ’60 meerdere seizoenen in de Eredivisie van de KNVB. Met in totaal 276 competitiegoals is hij nog steeds clubtopscorer van Volendam. 
Bron: Ruud Luiks, Sport, in: Waterland waar blijft de tijd, Waterlands Archief.

14 december 1904: Op uitnodiging van Werkmansvereniging Vooruit luistert Emile Bamberg uit Amsterdam in De Doele de algemene vergadering met veel succes op. Emile, telg van de bekende Joodse goochelaarsfamilie Bamberg, was nog maar elf jaar en maakte later furore met zijn broers Theo en Eduard als The Nelusco Brothers.
Bron: Schuitemakers Purmerender Courant, Waterlands Archief.

(15 december is een zondag)

16 december 1964: De ‘Wolauto’ van de destijds welbekende Wolfederatie uit Alkmaar deed Purmerend en Wijdewormer aan. Voor de huisvrouwen waren er prachtige aanbiedingen op wolgebied, zoals scheerwollen dekens, sokkenwol en kantenklare truien, vesten en sokken: ‘voortreffelijk afgewerkt en de prijs is voordelig’. 
Bron: NNC, Waterlands Archief.

17 december 1544: Keizer Karel V decreteert de bouw van sluizen in Edams havenmond om de waterhuishouding in het Noorderkwartier te verbeteren. Later opgevat als de oprichting van het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen, maar een college van dijkgraaf en heemraden kwam er pas in 1565.
Bron: Ben Speet, Edam, duizend jaar geschiedenis van een stad, Waterlands Archief.

18 december 1970: Onder grote belangstelling opende burgemeester F. Kloeke het multifunctionele buurthuis van Zuidoostbeemster aan het Verzetsplein. Geschikt voor ‘sport, spel, gymnastiek, knutselen, tafeltennis, maar ook voor toneel- en muziekuitvoeringen, vergaderingen en kunstmanifestaties’. Kortom: een aanwinst voor de lokale gemeenschap.
Bron: NNC, Waterlands Archief.

19 en 20 december 1835: Een vreselijke storm zorgde voor veel angst en schade in Waterland. Zowel de Zuidpolder Zeedijk als de Katwouder Zeedijk en de Waterlandsche Zeedijk werden zwaar getroffen. De Waterlanders vergeleken de verwoestende werking van de natuur met die van de stormvloed van 1807.
Bron: G. van Sandwijk, Kroniek van Purmerend, Waterlands Archief.

20 december 1931: Slag bij Oud Karspel. De voetbalwedstrijd tussen Purmersteijn en DTS ontaardde in een vechtpartij tussen supporters nadat twee spelers het veld uit waren gestuurd. Toen zijn enige veldwachter het tumult niet kon bedwingen kwam de burgemeester hem gewapend met een gummiknuppel te hulp.
Bron: Schuitemakers Purmerender Courant, Waterlands Archief.

21 december 1933: Wedstrijd hardarren, georganiseerd door IJsvereeniging Edam. Een geliefd vermaak als er ijs lag. Verschillende Waterlandse IJsclubs organiseerden regelmatig deze wedstrijden met paard en arrenslee waarbij om geldprijzen werd gestreden. Er was vaak veel belangstelling voor, zowel van deelnemers als van publiek.
Bron: Provinciale Noordhollandsche Courant, Waterlands Archief.

(22 december is een zondag) 

23 december 1940: Wellicht met het oog op de naderende feestdagen hanteerde het Witte Kruis Binnenbadhuis in Wormer aangepaste openingstijden: donderdag 23 en vrijdag 24 december voor de kerstdagen en donderdag 30 en vrijdag 31 december voor Oud en Nieuw. Schoon het nieuwe jaar in dus!
Bron: Jisper en Wormer Advertentieblad, Waterlands Archief.

24 december 1941: De heer J. Hooyberg uit Purmerend legt de laatste hand aan zijn open brief aan Rijkscommissaris Seyss-Inquart. Tegenover diens verheerlijking van wapengeweld plaatst hij de nooit klein te krijgen vredesgedachte. Hooybergs kerstbrief wordt in duizenden exemplaren verspreid.
Bron: G. de Wolf, Purmerend in oorlogstijd, Waterlands Archief.

(25 en 26 december is het kerst) 

27 december 1275: Jan Persijn, ridder en heer van Waterland, verzoent zich met zijn opstandige onderdanen. In ruil voor te betalen belastingen krijgen de Waterlanders invloed op de uitoefening van de rechtspraak. Bovendien belooft Jan Persijn zijn als dwangburcht beschouwde kasteel Swanenborch niet te herbouwen. 
Bron: Frans van Mieris, Groot charterboek van Holland, Zeeland en Vriesland, Waterlands Archief.

28 december 1886: Monnickendam gaat akkoord met de aanleg van een tramlijn door de stad (traject Amsterdam-Edam). Mits er, ter wille van de veiligheid, steeds een man met een groene vlag of een groene lamp voor de tram uit zou lopen en de machinist bij voortduring met de bel zou kleppen. 
Bron: J. Haag, Het geluid van de stoomfluit, NNC, Waterlands Archief.

(29 december is een zondag)

30 december 1667: De Jisper zeeman Maerten Jansz bevond zich in Turkse gevangenschap. Het thuisfront probeerde het gevraagde losgeld bijeen te krijgen. Binnen de familie lukte dit onvoldoende. Reden voor een collecte en uiteindelijk schoten ook de magistraten te hulp. Of Jansz vrijkwam, wordt helaas niet vermeld.
Bron: H.P. Moelker, Het dorp aan de rivier de Ghyspe, Waterlands Archief.

31 december 1980: 280 Pakken mix, 80 liter slaolie en 60 kilo goudrenetten waren er nodig voor de 5000 oliebollen en appelflappen die de Edammer jeugdvereniging Bosvolk op oudejaarsdag bakte. De traditie ontstond begin jaren zeventig om de clubkas te spekken. In 1980 leverde dat bruto fl. 1.920,- op.
Bron: NNC, Waterlands Archief.

Terug naar Kroniek