Waterlands Archief - centrum voor regionaal historisch onderzoek

Kroniek van Waterland November

Een andere stormvloed: Wijde Wormer 18251 november 1170: Allerheiligenvloed. De Noordzee brak door de duinenrij tussen Huisduinen en Texel en inundeerde het achterland. Texel en Wieringen werden eilanden; de Waddenzee en Zuiderzee kregen langzamerhand vorm. De riviertjes Beemster en Schermer veranderden in meren. Kortom, land werd water. Een nieuw landschap ontstond.
Bron: J. Buisman, Duizend jaar weer, wind en water in de Lage Landen, Waterlands Archief.

2 november 1766: In de kerk van Broek in Waterland geven de koopman
Cornelis Schoon (1719-1778) en de steenrijke Neeltje Pater (1730-1789) elkaar het jawoord. Kinderen kregen ze niet en toen Neeltje stierf liet ze een vermogen na. Over de erfenis werd tot in de 20ste eeuw gestreden. 
Bron: G. Wiersma, Verborgen fortuin, Waterlands Archief.

(3 november is een zondag)

4 november 1616: De stad Edam stelde een keur op voor de recent geplaatste vogelkooi in de Zeevang. Niet vreemd: in die eeuw groeide het aantal kooien sterk. Enkele percelen land met de naam Vogelkooi tussen Edam en Warder herinneren aan de locatie van de kooi.
Bron: Chr. Lenstra en Margreet Lenstra, Zeevang door de eeuwen heen, Waterlands Archief.

5 november 1877 startte de wintercursus dansen in Wijdewormer bij J. Klok, gegeven door de Purmerender J. Monas. Hij gaf de cursus ook in Beemster en Purmer voor zowel kinderen als volwassenen. Mogelijk was J. Monas de Joodse koopman Joseph Monas, in 1828 geboren te Purmerend.
Bron: Purmerender Courant, 31 oktober 1877, Waterlands Archief.

6 november 1930: Door het ‘Centraal Genootschap voor uitzending van zwakke kinderen naar Vacantie- en Herstellingkolonies’, afdeling Ilpendam, werden drie zogenoemde bleekneusjes naar het in 1927 geopende koloniehuis ‘Het Rivierhuis’ in De Steeg bij Arnhem gestuurd. In een villa met uitzicht op de IJssel sterkten de kinderen aan.
Bron: De Drie Meren, 28 oktober 1930, Waterlands Archief

7 november 1697: De Jispers gingen in optocht naar aanleiding van de Vrede van Rijswijk. Ongeveer 20 maagden, ‘met groen behangen en met gegroende staven in de hand,’ zongen een speciaal, uit zeven coupletten bestaand lied, geschreven door de Jisper smid Jan Jansz de Dood.
Bron: H.P. Moelker, Het dorp aan de rivier de Ghyspe,
 Waterlands Archief.

8 november 1658: In een zeeslag tussen een Nederlandse en een Zweedse vloot in de Deense Sont sneuvelt de van oorsprong Monnickendamse admiraal Pieter Florisz. Hij werd aan boord van zijn vlaggenschip ‘Josua’  getroffen door een musketkogel. De zeeslag eindigde in een Nederlandse overwinning.
Bron: J. Haag, Monnickendamse zeehelden. In: Jaarboek Oud Monnickendam 2008, Waterlands Archief.

9 november 1797: In Londen sterft de Monnickendamse admiraal Hermanus Reijntjes aan verwondingen, opgelopen in de zeeslag bij Kamperduin op 11 oktober 1797. Na een hevig gevecht had hij zijn reddeloos geschoten vlaggenschip ‘Jupiter’  moeten overgeven en raakte hij in Britse krijgsgevangenschap. 
Bron: J. Haag, Monnickendamse zeehelden (in Jaarboek Oud Monnickendam 2008), Waterlands Archief.

(10 november is een zondag) 

11 november: Sinds heugenis trekken Edammer kinderen ’s avonds zingend met hun lampions in een optocht door de stad. Al dan niet onder begeleiding. Voor hun zang worden ze niet beloond met iets lekkers. Dat gebeurt wel in augustus tijdens het jaarlijks Louw-Louw zingen.
Bron: Diverse regionale kranten, Waterlands Archief.

12 november 1702: Pieter Paulusz Wappers overleden. Telg van een oud, Edams geslacht waarvan verschillende leden werden begraven in de Grote- of St Nicolaaskerk. Wappers was zoon van Paulus Jacobsz Wappers, schepen, raad, burgemeester, rekenmeester en gecommiteerde raad. Kleinzoon van Jacob Jacobsz Wappers, schepen, raad, rekenmeester en heemraad.
Bron: Protocollen Edamse notarissen, Waterlands Archief.

13 november 1980: Palen- en Spadendag te Purmerend, waarop het startsein gegeven werd voor de woningbouw in de nieuwe stadsdelen Gors-Noord en Purmer. Woningen voor in totaal zo’n 25000 mensen. Voor Purmerend een dag van historische betekenis. Verantwoordelijk wethouder was Piet Beuse (PvdA).
Bron: Ruud Luiks, Piet Beuse, ‘Bouwheer’ van Purmerend. In: Purmerend in vijftig portretten, Waterlands Archief.

14 november 1839. Eerste ‘ontsteking’ van het licht van de net herbouwde vuurtoren op Marken, ook wel ‘het Paard’ genoemd. Met nieuw voor die tijd: cilindrische lenzen rond de lichtbron (uitvinding van de Franse natuurkundige A.J. Fresnel), die een geconcentreerde lichtbundel met een veel groter bereik gaven.
Bron: J. Haag, Lichtpunten bij nacht op zee. In: Dagblad Waterland, Waterlands Archief.

15 november 1775: Na dagenlang slecht weer bezweek de IJsselmeerdijk bij Warder. De inwoners vluchtten naar hun zolders. Niet alleen Warder maar ook Oosthuizen, Middelie, Hobrede en Kwadijk kwamen onder water te staan. Bij de watersnoodramp kwamen enkele mensen om het leven en circa 3.000 stuks vee.
Bron: NNC, 18 januari 1980, Waterlands Archief.

16 november 1784: Oprichting van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen in het huis van arts Martinus Nieuwenhuijzen aan de Edamse Kaasmarkt. Het Nut ijverde voor beter onderwijs voor iedereen. Tot de oprichters behoorde behalve Martinus ook zijn vader Jan Nieuwenhuijzen, doopsgezind predikant te Monnickendam.
Bron: P.N. Helsloot, Martinus Nieuwenhuijzen 1759-1793, Waterlands Archief.

(17 november is een zondag)

18 november 1759: De 21-jarige, latere schrijfster Betje Wolff gaat, zoals zij verwoordde, een ‘Philosophisch huwelyk’ aan met de 30 jaar oudere Beemster predikant Adrianus Wolff. Tot aan zijn dood in 1777 woonde zij in de pastorie aan de Middenweg in Middenbeemster, sinds 1950 museum Betje Wolff.
Bron: W.A. Braasem: Bezoek bij Betje, Waterlands Archief.

19 november 1357: In Den Haag verleent graaf Willem V van Holland aan Edam stadsrecht. Daarmee kreeg Edam bestuurlijke en juridische autonomie, waarbij de stedelijke rechtbank (schepenbank) ook de doodstraf mocht uitspreken over daders van de zwaarste misdaden (‘halsmisdrijven’). Verder kreeg Edam allerlei andere voorrechten.
Bron: J. Haag, Edam 650 jaar stad. In: Oud Edam, juli 2004, Waterlands Archief.

20 november 1527: De Monnickendamse Wendelmoet Claesdochter sterft in Den Haag als ‘ketter’ op de brandstapel. Daartoe veroordeeld omdat ze de katholieke geloofsleer verwierp en - ondanks martelingen - vast hield aan haar protestantse geloof. Ze geldt als de eerste geloofsmartelares in ons land.
Bron: Van Monnikenwerk naar parochiekerk, Monnickendam 2000, Waterlands Archief.

21 november 1929: In het café van J. Bakker (Noord-Beemster) werd de Beemster Floraliavereniging opgericht met als doelstelling dat ‘zij moge groeien en bloeien tot nut van het algemeen’. Het eerste bestuur bestond uit de dames Kwadijk en Van der Oord en de heren Regter, Kluft en Zijp.
Bronnen: www.beemsterfloralia.nl en De Drie Meren, Waterlands Archief.

22 november 2007: Opening van het nieuwe regiokantoor van Dura Vermeer Infrastructuur aan de Vredenburghweg in Zuidoostbeemster. Het landelijke bouwbedrijf richt zich behalve op woning- en utiliteitsbouw ook op de aanleg van wegen en andere infrastructuur. Op het kantoor in Zuidoostbeemster kwamen zo’n 40 mensen werken.
Bron: V.S.E. Falger e.a.: Nieuwe Kroniek van de Beemster, Waterlands Archief.

23 november 2007: Uit het niets bereikt de single ‘Pak maar mijn hand’ van Nick & Simon de eerste plaats van de Single Top 100. Het nummer werd speciaal gearrangeerd als titelsong voor de film ‘De scheepsjongens van Bontekoe’ waarin Nick en Simon ook acteerden.
Bronnen: www.nickensimon.nl en Wikipedia.

(24 november is een zondag)

25 november 1935: Een bijzondere dag voor de RK Meisjesschool St Catharina in Purmerend. De nieuwe school, gebouwd ‘met welwillende medewerking der gemeente door het R.K. Armen en Wezenbestuur’, zoals de gevelsteen vermeldt, werd op de feestdag van de ‘Patrones der Kerkelyke en Wereldlyke Wetenschappen’ ingewijd.
Bron: Beeldbank, Waterlands Archief.

26 november 1865: In gebruik neming van de nieuw gebouwde hervormde kerk in de Purmer en bevestiging van dominee R.A. van Deurzen als eerste Purmer predikant. De kerk was ontworpen door P. J. Hamer. De kerk ging in 1959 in vlammen op, waarna een nieuwe kerk gebouwd werd.
Bron: Huurdeman, Drie en halve eeuw De Purmer, Waterlands Archief.

27 november 1933: Boelhuis bij de door brand zwaar getroffen boerderij van P.J. Velzeboer aan de Neckerweg in de Beemster. Door notaris Van Woerden worden 27 stuks ‘best Hoornvee’ publiekelijk verkocht. Omdat de boer verzekerd was hoeft het niet het einde van zijn bedrijf te hebben betekend. 
Bron: De Drie Meren, 25 november 1933, Waterlands Archief.

28 november 1950: Het nieuwe busstation aan het Tramplein te Purmerend opgeleverd. De opening volgde op 8 januari 1951. Naar een ontwerp van de Purmerender architect Jan Plas die daarbij wel rekening moest houden met de karakteristieke sfeer van het vorige station en de directe omgeving.
Bronnen: NNC, 9 december 1949 en Beeldbank, Waterlands Archief.

29 november 1836: De regio werd getroffen door een zware orkaan met als gevolg ‘grote verwoestingen aan geboomte, gebouwen, schoorsteenen, enz.’. Op de Beemsterdijk woeien kaaswagens, onderweg naar de Purmerender markt, van de dijk af. Aan de Wormerdijk kwamen twee jongens om het leven.
Bron: G. van Sandwijk, Kroniek van Purmerend, Waterlands Archief.

30 november 1939: Het omhulsel van een neergekomen militaire kabelballon wordt gevonden in de bomen langs de Middenweg in de Beemster. Kabelballonnen werden gebruikt als versperring tegen luchtaanvallen. Nederland was nog niet in oorlog, maar had zijn leger gemobiliseerd.
Bron: V.S.E. Falger e.a.: Nieuwe Kroniek van de Beemster, Waterlands Archief.

Terug naar Kroniek