Waterlands Archief - centrum voor regionaal historisch onderzoek

Kwadijker verhalen

Historische verhalen 

Dijk als vriend en als vijand
De bebouwing van het dorp Kwadijk strekt zich vooral uit aan weerszijden van de lange dorpsstraat. Deze weg is mogelijk oorspronkelijk rond 1400 als een laag dijkje opgeworpen als begrenzing in het laagveen ontginningsgebied van de dorpen Kwadijk en Hobrede. We kunnen het ons misschien niet voorstellen, maar in de 20e eeuw was de dijk een soort vriend en vijand…

Meter opgehoogd
Detail van de kaart die werd gemaakt bij de ophoging van de dorpsstraat Eeuwenlang werden en worden huizen gebouwd langs de weg. Het oude dijkje van toen zal zo langzamerhand in het veen zijn weggezakt en daarmee kwam de weg min of meer op gelijke hoogte met de aangrenzende erven en weilanden.
Einde 19e eeuw echter, veranderde dat. De weg, tot die tijd een landpad en later grindweg, werd een meter opgehoogd. Hoe kwam dat zo? Vanaf 1881 werd ter verdediging van Amsterdam de Stelling van Amsterdam aangelegd:  Tientallen forten die in tijden van oorlog met behulp van onderwaterzetting van een groot gebied, de hoofdstad moesten beschermen. De meeste forten werden aangelegd, met uitzondering van Fort bij Kwadijk. Door veranderde defensieve inzichten tijdens de Eerste Wereldoorlog (o.a. invoering van vliegtuigen bij oorlogsvoering), verloor de Stelling van Amsterdam haar functie nog voordat het haar dienst eventueel had kunnen bewijzen…
Echter, voordat het zover kwam werden eind 19e eeuw onder andere forten gebouwd in de Beemster ter hoogte van Kwadijk (Fort Benoorden Purmerend) en in Edam (Fort bij Edam). En er was het Fort-in-aanleg in Kwadijk dat uiteindelijk dus niet voltooid zou worden. In 1891 werd de dorpsstraat van Kwadijk een meter opgehoogd omdat deze werd aangewezen als waterkering bij eventueel toekomstige onderwaterzetting. Daarnaast werd de weg een zogenaamde genieweg; geschikt voor militaire voertuigen. Een jaar later werd de weg bestraat en dat was uniek in deze omgeving. Want bestrating was duur!

Vriend
De dorpsstraat heeft een paar maal haar waterkerende functie moeten bewijzen. Allereerst tijdens de watersnoodramp van 1916 toen de dijk het water uit de overstroomde Kwadijkerkoog tegenhield. In 1940, vlak vóór het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, besloot de Nederlandse overheid een gedeelte van polder de Zeevang onder water te zetten om eventuele Duitse parachutisten tegen te houden. De dijk was toen voor de bewoners een vriend, ook al was het geen gemakkelijk tijd voor met name de boeren die al hun vee moesten evacueren. Deze inundatie duurde kort, slechts enkele weken.

Vijand
Aanmerkelijk langer duurde de onderwaterzetting op last van de Duitse bezetter, van voorjaar 1944 tot aan de bevrijding. Ditmaal werd het gebied Zeevang geïnundeerd om eventuele geallieerden tegen te houden. Het waren de Duitsers die toen het besluit namen en daarmee was de dijk een soort vijand geworden…

Terug naar Waterlandse verhalen