De inlegstrook die in de cadeau-
gegeven
boeken werd geplakt

Soms kom je in archieven bijzondere documenten tegen. In het archief van de voormalige gemeente Beemster, periode 1930-1969 bijvoorbeeld.

Uit archiefstukken blijkt dat het in de gemeente Beemster gebruikelijk was om leerlingen in de hoogste klas van de lagere school (zo'n 14 jaar oud) een boek cadeau te doen, als aandenken aan de lagereschooltijd. De uitdeling van de boeken gebeurde vaak op of rond 5 december. Zo leek het misschien een geschenk van de goedheiligman, maar niets was minder waar: de boeken werden gefinancierd door de gemeente. In de jaren dertig werden de leesboeken steevast uitgereikt door de heer Nobel in zijn functie als secretaris van de Schoolcommissie in Beemster. 

De bewaard gebleven documenten dateren uit de jaren dertig en de oorlogsjaren. Maar de traditie werd al tientallen jaren eerder ingesteld; zo staat in een brief uit 1936 dat het uitdelen van de boeken al ‘verscheidene tientallen jaren in de gemeente bestaat’. 

Er zijn verschillende brieven aan het gemeentebestuur bewaard gebleven waarin onderwijzers doorgaven welke titels ze voor hun schoolverlaters hadden uitgekozen. Hieruit ontstaat een aardig beeld van wat de Beemster jeugd zoal las. Schrijvers als Frans Lelie, Anna Hers, Johan Fabricius, Mark Twain, A.D. Hildebrand, Truida Kok en Nienke van Hichtum waren populair, maar ook Johanna Kuiper, de kinderboekenschrijfster uit Etersheim. De O.L. Vrouw van Lourdesschool in Westbeemster deelde haar leerlingen liever het Oude Testament , het Nieuwe Testament of het Bijbels leesboek uit.

In het archief vinden we vele bedankbrieven die schoolhoofden aan de burgemeesters Ninaber en later Kikkert stuurden. Ook zijn er bedankbrieven van leerlingen bewaard gebleven, soms uit naam van alle klasgenoten. Ook is er een map met bedankbriefjes van een complete klas van de lagere school aan de Rijperweg in Middenbeemster uit 1931 bewaard gebleven, waar ook zestien kleine tekeningen bij zitten. Sommigen zijn voorzien van een vloeipapiertje. Als je ze bekijkt valt één ding meteen op: het boek staat centraal!

Zo heeft Ariaan Knip bij zijn bedankbriefje voor het boek 'Twee echte jongens’ een tekening van zichzelf gevoegd, waarop hij gezeten op een stoel het boek zit te lezen.

Toch kreeg niet iederéén een boek cadeau. Een 14-jarige leerling van de Openbare Lagere school in Zuidoostbeemster was wegens wangedrag van school verwijderd. Toen zijn moeder Burgemeester en Wethouders in een brief vroeg of haar zoon alsnog een boek kon krijgen, ontstond er discussie tussen B&W en hoofd van de school, zo blijkt uit archiefstukken. B&W besloot dat de jongen zijn boek niet zou krijgen…
Klik op de afbeeldingen om te vergroten

Bron: Waterlands Archief, Archieftoegang 0138 Gemeente Beemster, 1930-1969
Inventarisnummer 762:  Uitdeling boeken met Sint Nicolaas en/of het verlaten van de school