Prinses Beatrix en koningin Margarethe bezochten Amager j.l. 20 mei

Denemarken is voor Nederlandse boeren één van de populairste landen gebleken om naartoe te emigreren. De Nederlanders staan bekend om hun harde werken en gebruik van moderne technieken. Al vijf eeuwen geleden emigreerden er met name Waterlandse en West-Friese boeren naar Denemarken om daar een nieuw bestaan op te bouwen. In 1521 kwam daarvoor een speciale uitnodiging van de toenmalige koning Christiaan II.

De Deense koning haalde volgens overlevering 24 gezinnen uit Waterland en West-Friesland naar Denemarken en vestigde hen op het eiland Amager (in de Hollandse volksmond  'Amak') om de grond te bewerken en hun landbouwkennis over te dragen op de Deense bevolking. Dat gebeurde met succes; de boeren leverden hun producten aan het hof en verkochten ze op lokale markten.

Beatrix en Claus op bezoek op Amager in 1971

Nog altijd wordt Amager de groentetuin van Denemarken genoemd!

In 2021 en 2022 wordt dit feit in Denemarken herdacht. Op 20 mei bracht prinses Beatrix samen met de Deense koningin Margarethe een bezoek aan het eiland Amager, even ten zuiden van Kopenhagen. In 1971 was Beatrix hier met prins Claus ook al te gast, toen naar aanleiding van de 450-jarige viering. 

Eigen gewoonten en tradities

De eerste Waterlandse boeren zouden echter al in 1515 naar Amager zijn verhuisd. Enkele jaren later kwam de emigratie pas goed op gang. De immigranten kregen van koning Christiaan dezelfde rechten als ze in de Nederlanden hadden gehad. Zo gold van 1521 tot 1821 het Nederlandse rechts- en bestuurssysteem in Store Magleby, het dorp dat toen, met zoveel Hollandse inwoners, Hollænderbyen heette (Hollandersdorp). Er was een eigen kerk met Hollandse predikant. Nog lang klonken in de dagelijkse taal Hollandse dialecten door, en bleven allerlei Hollandse gewoonten en tradities, waaronder de klederdracht, in zwang.
Tegenwoordig zijn er op Amager nog steeds herinneringen aan de Hollandse boeren van toen, in bijvoorbeeld familie- en persoonsnamen en geografische namen. Maar ook het kruissteekborduurwerk, dat overeenkomsten vertoont met dat van Marken.

Amager klederdracht in 1747 en 2021

Eerste Waterlanders in 1515 naar Denemarken

Onderzoek naar de Waterlandse migranten in de bronnen van het Waterlands Archief is een tijdrovende en wellicht ook lastige zaak. Een vluchtig onderzoek leert dat Purmerender G. van Sandwijk in zijn in 1839 uitgegeven 'Kronijkmatige en geschiedkundige beschrijving van Purmerende en omliggende dorpen, meren, enz….' de migratie als volgt heeft beschreven:

"In het jaar 1515 bevolkten eenige Waterlandsche boeren uit dit oord het eilandje Amager bij Kopenhagen in de Sont gelegen, en wel op verzoek van Koning Christiaan II, die dit ten believe zijner vrouw Elisabeth deed. Deze nieuwe bewoners zouden vele voorrechten genieten, mits zij daar Edammer kaas en boter maakten en daarvan het hof voorzagen. Opmerkelijk is het, dat ofschoon er meer dan drie eeuwen verloopen zijn, de zeden en gewoonten onzer voor vaderen nog in hun nageslacht kenbaar zijn: zelfs de kleeding, die in ons land alleen op Marken is bewaard gebleven, vindt men nog daar, en het gooien van de kat uit de ton, lokt nog heden ten dage (1839) de bewoners van Koppenhagen dikwijls naar Amak toe."

Er zijn verschillende hypothesen waarom koning Christiaan de Waterlandse boeren naar Denemarken haalde. Een daarvan is dat Christiaan en zijn vrouw Isabella van Habsburg (die als koningin van Denemarken Elisabeth werd genoemd) in 1515 acht dagen in Purmerend verbleven, en dat met name zij onder de indruk was geraakt van de Edammer kaas. Een andere hypothese gaat uit van het feit dat de koningin in haar jeugd in Brussel gewoon was groenten te eten die in Denemarken niet werden verbouwd. En een derde mogelijkheid is dat ene Sybrich Willems en haar dochter Duveke/Duifje (minnares van Christiaan) een rol hebben gespeeld. Met name Sybrich die na de dood van haar dochter adviseur van de koning werd, zou ervoor hebben gezorgd dat Waterlandse en  Westfriese boeren zich in Denemarken vestigden.

Nakomelingen in Waterland op bezoek

Dat de vroegere Waterlanders zich generatieslang verbonden hebben gevoeld met hun plaats van herkomst, blijkt uit het krantenartikel ‘Na vier eeuwen in Waterland terug!’, waarin verslag wordt gedaan van nazaten van boeren uit Marken, Monnickendam, Volendam en Broek in Waterland die in respectievelijk 1517 en 1521 naar Amager zouden zijn geëmigreerd en Waterland in 1937 bezochten.

Museum Amager

Henning Sørensen van het Museum Amager / Historical Archives Dragør zond naar aanleiding van ons verzoek enkele afbeeldingen van de klederdracht die oorspronkelijk herinnert aan die van de Waterlandse boeren en enkele foto’s van het bezoek dat prinses Beatrix en prins Claus in 1971 aan Amager brachten. Voor wie belangstelling heeft vindt onder deze link meer afbeeldingen uit de collectie van het museum/archief over Amager en haar bewoners die afstammen van Hollandse boeren. 
Aan de vermelde persoonsnamen is de Hollandse afkomst herkenbaar.

Informatie en afbeeldingen: Museum Amager / Historical Archives Dragør