Zoeken door alles
Zoeken door alles

Studenten geschiedenis in depot

UvA-studenten oog in oog met historie

Onlangs bezocht een groep masterstudenten Publieksgeschiedenis het Waterlands Archief. Daar kregen zij honderden jaren oude archiefstukken 'in handen'. Voor velen van hen was dit een unieke ervaring; tijdens hun studie maken zij niet automatisch kennis met archieven. Veelal bestuderen studenten Geschiedenis boeken over geschiedenis, maar niet de archiefbronnen zelf. Terwijl bestudering van de primaire bronnen juist zo'n schat aan informatie over het verleden oplevert! Het directe contact met de handgeschreven bronnen is voor velen een historische sensatie.

Een van de stukken die de studenten te zien kregen was het oudste Doop- en trouwboek van Beemster (0231-1a), waarin de doop van het kind Carel in 1622 staat genoteerd. Zoon van Pieter Carel Fabritius. De Beemster was toen net drooggelegd en Carel was een van de eerste baby's in de piepjonge polder. Dat Carel Fabritius talent had voor schilderen, in de leer ging bij Rembrandt en een indrukwekkend oevre bij elkaar schilderde is een ander verhaal. Ook dat bijna al zijn schilderijen gingen de lucht in gingen toen het kruitmagazijn van Delft ontplofte, en ook de schilder zelf daarbij om het leven kwam. 

Ook zagen de studenten een charter (een handgeschreven document op perkament, voorzien van een zegel) uit het oud archief van de Stad Edam (0649-299). Het werd geschreven in 1573, toen de Opstand tegen Spanje in de westelijke Nederlanden op zijn hoogtepunt was. Het gaat om een gunstige beschikking van Willem van Oranje op het verzoekschrift van Edam om de landlieden uit de naburige dorpen te mogen dwingen om aan de fortificatiën te komen werken. Het stuk is ondertekend door Oranje zelf. De opstand liet dus ook zijn sporen na in de archieven van de regio Waterland.

Van een heel andere orde waren de zogenaamde assignaten uit het archief van Broek in Waterland (0680-414) uit de Franse tijd: 1792-1793. Het is papiergeld van de Franse Republiek, ter waarde van cinq livres, dix livres en cinquante sols. Dit stapeltje Franse assignaten, die overigens al vrij snel waardeloos waren en ook nu niet veel geld opleveren, is uit historisch oogpunt interessant. Zo werden er nog tal van interessante stukken getoond.

Archieven kunnen niet alleen grote historische vondsten opleveren, maar ook de petit histoire (kleine geschiedenis) tonen. Zo kregen de studenten documenten te zien die een inkijkje geven in het alledaagse leven van vroeger: een brief van de veldwachter van Ilpendam uit 1933 over een vermist konijn, een schrijven van de organist van Purmerend uit 1894 over de voor zijn werl ongeschikte orgeltrapper Riphagen en een keur van het dorp Broek uit 1672 tegen de baldadige jeugd. Deze stukken kleuren het grote historische verhaal.
Deze studenten zullen vaker hun licht gaan opsteken in de vele archieven die ons land rijk is.