De huidige gemeente Waterland is in 1991 ontstaan door fusie van de gemeenten Broek in Waterland (inclusief Uitdam en Zuiderwoude), Katwoude (inclusief Zedde en Achterdichting), Marken, Monnickendam (inclusief Overleek en een deel van de Purmer) en delen van Ilpendam (het dorp Ilpendam) en van Landsmeer (de dorpen Watergang en het Schouw).
Bij de gemeentelijke herindeling van 1991 werden de dorpen Den Ilp en Purmerland, die van oudsher bij Ilpendam hoorden, afgestaan aan de gemeente Landmeer. Anderzijds stond Landsmeer het dorp Watergang, met het Schouw en het grondgebied ten oosten van het Noordhollands Kanaal, af aan de nieuw gevormde gemeente Waterland.
Centrumgemeente is Monnickendam, dat door zijn ligging aan de Zuiderzee in vroeger eeuwen een bloeiende handel met havens aan de Oostzee had. In later eeuwen speelde de vissershaven en de visverwerking een grote rol in de economie van de stad, tot de afsluiting van de Zuiderzee in 1932 daar een einde aan maakte.
Woonkernen
De stad Monnickendam;
De dorpen Broek in Waterland, Ilpendam, Katwoude, Marken, Uitdam, Watergang, Zuiderwoude;
De buurtschappen Achterdichting, Het Schouw, Overleek, Zedde;
Op Marken: Grotewerf, Havenbuurt, Kerkbuurt, kets, Minnebuurt, Moeniswerf, Rozewerf, Wittewerf;
Gedeelte van de Purmer.
Archieven
Archieven van Monnickendam 1403-1990
Archieven van Broek in Waterland, Zuiderwoude en Uitdam 1569-1990
Archieven van Ilpendam en Purmerland 1608-1990
Archieven van Katwoude 1322-1990
Archieven van Marken 1692-1990
Burgerlijke stand, bevolkingsregisters en DTB's, gaardersarchief, ORA
Archieven van kerken, waterschappen, notarissen, bedrijven, families/personen
Gemeente website
Geschiedenis
Het grondgebied van de gemeente Waterland bestaat grotendeels uit veenweidegebied. Met de ontginning van het oorspronkelijke, ondoordringbare veengebied werd begonnen in de 11e eeuw. Veel dorpen in het gebied vinden hun oorsprong in deze tijd, toen ze als kleine ontginningsnederzettingen langs de afwateringsstroompjes gebouwd werden.
Eeuwenlang (van 1619 tot 1811) hadden de Waterlandse dorpen Ransdorp, Zunderdorp, Schellingwoude, Landsmeer, Broek in Waterland en Zuiderwoude een samenwerkingsverband in de Unie van Waterland. Zo kon men gemeenschappelijk strijd tegen het water voeren, en de eigen rechten en privileges bewaken tegenover de machtige grafelijke Baljuw te Monnickendam.
Ransdorp (met Durgerdam, Holysloot en Schellingwoude) en Zunderdorp (opgegaan in Nieuwendam) werden samen met Buiksloot in 1921 bij Amsterdam gevoegd. 'Landelijk Noord' heeft inderdaad een landelijk karakter gehouden, maar hoort bestuurlijk niet meer bij de regio Waterland.