In de 12e eeuw veranderde door zeespiegelstijging en bodemdaling het zoete binnenwater Almere (Aelmere) in de zoute Zuiderzee. Eb en vloed kregen vrij spel op de slappe veenoevers. Grote stukken grond sloegen weg bij grote stormen als de Allerheiligenvloed (1170). Zo werd Marken een eiland.
Eiland van monniken
In de 13e eeuw vestigden monniken uit Friesland zich op Marken. Zij leefden er van veeteelt en landbouw, en beschermden het land met de aanleg van dijken. Vanwege het overstromingsgevaar werden voor de huizen en boerderijen terpen opgeworpen, die op Marken werven worden genoemd. Door de vele overstromingen werd landbouw op den duur onmogelijk; eeuwenlang vonden de meeste Markers een bestaan in de visserij. De bevolking groeide door de eeuwen heen; op een bepaald moment waren er 27 bewoonde werven. Daarvan zijn er nog 15 te herkennen, de overigen zijn bij overstromingen verzwolgen (waaronder de oudste werven: Monniken- en Kloosterwerf). Toen er op de werven niet meer bijgebouwd kon worden, gingen de Markers over op het bouwen van huizen op palen, waarbij alleen de bovenverdiepingen werd bewoond. Toen in 1932 met de Afsluitdijk de Zuiderzee werd afgesloten, was het overstromingsgevaar verleden tijd. Maar ook de visserij verdween grotendeels.
Vaste oeververbinding
Het eiland werd in 1957 door een verbindingsdam met het vasteland verbonden. Het is een geliefde toeristische attractie. De kararkteristieke houten woningen, gegroepeerd op de werven, en de paalwoningen, nu met dichtgemaakte onderverdiepingen, trekken bezoekers uit binnen- en buitenland. De traditionele klederdracht is grotendeels uit het straatbeeld verdwenen, maar wordt op dagen als Koninginnedag (Koningsdag) door jong en oud gedragen. Het Marker dialect wordt vrijwel alleen nog door ouderen gesproken.
Marken was een zelfstandige gemeente tot 1991, toen het opging in de fusiegemeente Waterland.
Op Marken zijn een aantal buurtschappen: Havenbuurt, Kerkbuurt en Kets (samen het 'centrum' van Marken), Grotewerf, Moeniswerf, Rozenwerf, Wittewerf en Minnebuurt.
Meisjes in Marker dracht op de Grotewerf Marker vissers halen de vangst binnen
(fotonummer WAT001011620) (fotonummer WAT001011932)
Kaart bovenaan: De gemeente Marken in 1865 (fotonummer WAT001020058)
Klik op de afbeeldingen om ze in de beeldbank te bekijken.