Het dorp Ilpendam ontstond in
de 12e eeuw toen er een dam in het veenriviertje de Ilp werd gebouwd, bij de monding in het Purmermeer. De bewoners waren boeren en vissers. Door de droogmaking van de Purmer kwam er een eind aan de visserij.
Ilpenstein
Ilpendam behoorde vanaf ongeveer 1410 tot de Hoge heerlijkheid van Purmerend, Purmerland en Ilpendam. Op de plaats van een door de Spanjaarden opgeworpen schans in de zuidwesthoek van de Purmer werd rond 1622 het slot Ilpenstein gebouwd. Het zag er uit als een echt kasteel met torens en een slotgracht, maar was in feite een herenhuis.
De kasteleins waren heer van Purmerland en Ilpendam. Een beroemde kasteelheer was Frans Banning Cocq, die als kapitein van de Amsterdamse schutterij door Rembrandt op de Nachtwacht werd vereeuwigd. Het kasteel verloor met de jaren zijn functie, werd bouwvallig en werd afgebroken in 1872.
In de 17e eeuw werd de trekvaart van Amsterdam naar Purmerend gegraven vlak langs Ilpendam. Later werd dit kanaal verbreed en opgenomen in het Noordhollands kanaal. Ondanks de betere verbindingen is Ilpendam altijd agrarisch gebleven.
Bij de gemeentelijke herindeling van 1991 werd de gemeente Ilpendam opgeheven en verdeeld. Het dorp Ilpendam werd opgenomen in de gemeente Waterland; Den Ilp en Purmerland werden toegevoegd aan de gemeente Landsmeer.
Slot Ilpenstein (fotonr. WAT001001208) Dorpsstraat Ilpendam rond 1900 (fotonr. WAT001011160)
Kaart bovenaan: Gemeente Ilpendam in 1867 met Ilpendam, Purmerland en Den Ilp (fotonummer WAT001020030)
Klik op de afbeeldingen om ze in de beeldbank te bekijken.